تبلیغات
گوناگون و رنگارنگ - استاد پرویز مشکاتیان
گوناگون و رنگارنگ
همه چیز و همه جا
یکشنبه 5 مهر 1388

استاد پرویز مشکاتیان

یکشنبه 5 مهر 1388

نوع مطلب :
نویسنده :fa sa

استاد پرویز مشکاتیان با موسیقی و اهالی موسیقی وداع کرد

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org


پرویز مشکاتیان، نوازنده و آهنگساز برجسته موسیقی سنتی ایرانی روز دوشنبه، 30 شهریور سال 1388 در سن ۵۴ سالگی بر اثر ایست قلبی در منزلش در تهران درگذشت. پیكر این هنرمند در پنج شنبه 2 مهر با حضور اهالی موسیقی به زادگاهش نیشابور منتقل شد و امروز شنبه 4 مهر از مقابل خانه موسیقی نیشابور تشییع و به دلیل علاقه شخصی مشكاتیان به عطار در جوار آرامگاه عطار نیشابوری به خاك سپرده می‌شود.

مشكاتیان و 54 بهار زندگی :

پرویز مشكاتیان در 24 اردیبهشت 1334 در نیشابور چشم به جهان گشود. مشكاتیان از 6 سالگی به فراگیری موسیقی پرداخت. از ابتدا علاقه وافری به ساز سنتور پیدا كرد و با آموزش مداوم زیر نظر پدرش، حسن مشكاتیان، قدم در راه بزرگانی چون سماعی و صبا گذاشت. مشكاتیان از كودكی متوجه ارتباط تنگاتنگ ادبیات منظوم ایران با موسیقی ایرانی كه جوهره فرهنگ ایرانیان است و نقش بسیار اساسی در پیكره موسیقی سنتی دارد، شد. پرویز مشكاتیان پس از اتمام تحصیلات متوسطه، وارد دانشكده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد. وی ردیف عالی موسیقی ایران و ردیف آقا میرزا عبدالله را در دانشگاه نزد استاد فقید نور علی خان برومند و دكتر داریوش صفوت آموخت. همزمان با این آموزشها از محضر اساتید بزرگی چون دكتر محمد تقی مسعودیه، شادروان عبداله خان دوامی، شادروان سعید هرمزی و شادروان یوسف فروتن نیز بهره گرفت. ضمناً باید اشاره كرد كه مشكاتیان در ساز سه تار هم همچون سنتور دارای تبحر بود.

مركز حفظ و اشاعه موسیقی، از اواخر دهه پنجاه با هدف آموزش، احیا و رواج سنتهای موسیقی ایرانی به وسیله نورعلی خان برومند و داریوش صفوت، تاسیس و سپس با دعوت از اساتید بزرگ آن زمان تكمیل شد. نقش این مركز در پیشرفت موسیقی ملی، غیر قابل انكار است، بطوریكه بسیاری از اساتید شاخص حال حاضر، پرورش یافته همین مركز بوده‌اند. پرویز مشكاتیان یكی از همین اساتید است كه فعالیتهای رسمی هنری خود را در زمینه سنتورنوازی، از همین مركز به عنوان سرپرست گروه و استاد سنتور آغاز كرد. پرویز مشكاتیان در آزمون باربد كه به ابتكار استاد نور علی خان بر پا شده بود، در رشته سنتور به مقام اول ( با پشنگ كامكار ) و در كل آزمون به مقام ممتاز ( با داریوش طلایی ) دست یافت.

وی بعدها به همكاری با گروهی پرداخت كه متشكل بود از: پریسا (آواز)، حسین علیزاده (تار)، محمدعلی كیانی نژاد (نی)، داوود گنجه ای (كمانچه) و محمود فرهمند (تمبك). یكی از آثار این گروه، افسرده حال با شعر بابا طاهر و خوانندگی خانم پریسا بود. مشكاتیان پس از استعفا از رادیو تلویزیون، به اتفاق چند تن از موسیقیدانان، موسسه فرهنگی و هنری "چاووش" را بنیاد نهادند. او به عنوان سرپرست گروه و استاد رشته سنتور مشغول خدمت به هنرجویان موسیقی شد.

مشكاتیان از جمله محدود هنرمندانی است كه هفت سال سكوت را به خاطر ایدئولوژی و داشتن جهان بینی خاص خودش برگزید. وی در این مدت شعر "اخوان ثالث" را زمزمه می‌كرد: من اینجا بس دلم تنگ است، و هرسازی كه می‌بینم بدآهنگ است، بیا ره توشه برداریم، قدم در راه بی برگشت بگذاریم، ببینیم آسمان هر كجا آیا همین رنگ است ...
اما دغدغه و حس مسئولیت پذیری به وی اجازه‌ای بیش از این نداد و سرانجام پس از هفت سال و اندی در سال 1383با گروه موسیقی "عارف" با خوانندگی شهرام ناظری در تالار وزارت كشور به صحنه رفت و سكوت شكست تا پیمان ببندد با هر آنكه ذره ای علاقه به موسیقی سنتی این دیار باستانی دارد. 

مشکاتیان در نوجوانی :


نسلی از برجسته ترین آهنگسازان، خوانندگان و نوازندگان موسیقی در آن سالها در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی مشغول به فعالیت بودند؛ کسانی چون محمدرضا شجریان، پریسا، محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، داریوش طلایی، داود گنجه ای، نورالدین رضوی سروستانی و جلال ذوالفنون که هر کدام بعدها به وزنه های موسیقی ایران تبدیل شدند.

اما بسیاری از این افراد با اختلافی که با مرکز پیدا کردند، از آنجا بیرون آمدند. پرویز مشکاتیان و حسین علیزاده گروه عارف و محمدرضا لطفی و پشنگ کامکار گروه شیدا را پایه گذاشته اند. دو گروهی که بعضا با هم ادغام می شدند و بیشترین سهم را در ارتقاء موسیقی سنتی در سالهای پایانی حکومت پهلوی و سالهای آغازین پس از انقلاب داشتند. مشکاتیان در این سالها در حالیکه بیست و چند سال بیشتر نداشت، تصنیف هایی را سرود که به اعتقاد برخی کارشناسان، از بهترین های موسیقی سنتی ایرانی در نیم قرن اخیرمحسوب می شوند.

در آن سالها گروه عارف بیشتر با پریسا همکاری می کرد و گروه شیدا با محمدرضا شجریان. کنسرت نوا (با تصنیف پیر فرزانه) که با همکاری گروه عارف با خوانندگی پریسا در جشن هنر شیراز، در حافظیه برگزار شد شاید اوج کار این گروه در آن دوران باشد. کنسرت افشاری و کنسرت ماهور (با تصنیف "ای تیر") از دیگر فعالیتهای گروه عارف و پریسا در پیش از انقلاب بود.

مشکاتیان در سال 1356 همراه با دیگر نوازندگان و خوانندگان جوان آن زمان مانند لطفی، علیزاده، پشنگ و بیژن کامکار، شجریان و شهرام ناظری زیر نظر هوشنگ ابتهاج کانون فرهنگی – هنری چاووش را پایه گذاشت. کانون چاووش از آن سال تا 1362 8 کاست منتشر کرد. محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، بیژن کامکار و صدیق تعریف از خوانندگان این مجموعه بودند.

تعدادی از تصنیف های این مجموعه که بعدها به "سرودهای میهنی" مشهور شد را مشکاتیان ساخته بود. تصنیفهای "همراه شو عزیز"، "ایران" (ایران خورشیدی تابان دارد) و "ایرانی" (ایرانی بسر کن خواب مستی) از جمله های سرودهای میهنی ساخته مشکاتیان است که شجریان آنها را خوانده است.

مشکاتیان و شجریان :


در سالهای پس از انقلاب فعالیت مشکاتیان با شجریان که نسبتی سببی نیز داشتند (مشکاتیان مدتی داماد شجریان بود) بیش از گذشته شد. کنسرت "آستان جانان" که مشکاتیان و شجریان با همراهی تمبک ناصر فرهنگ فر در سالهای نخستین 1360 در سفارت ایتالیا در تهران برگزار کردند، ابتدا به صورت پنهانی به بازار راه پیدا کرد و در سالهایی که موسیقی ایران در محاق بود، استقبال فوق العاده ای از این آلبوم در ایران شد.

این آلبوم در کنار کارهای مشترک دیگری از شجریان و مشکاتیان همچون "سرّ عشق" (با سه تار نوازی مشکاتیان)، "نوا و مرکب خوانی"، "دستان" و "دود عود" هنوز از محبوبترین آثار موسیقی ایرانی نزد دوستداران موسیقی محسوب می شوند، به طوری که بسیاری بر این عقیده اند که این دو پس از قطع همکاری، هیچکدام نتوانستند از نظر کیفی اثری شبیه آثار مشترک شان منتشر کنند. آخرین آلبوم مشترکی که از این دو هنرمند به طور رسمی در ایران منتشر شد، آلبوم دستان بود که با اجرای گروه عارف در سال 1366 ضبط شد.

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org

هر چند بعدها نیز مشکاتیان و شجریان همکاری های جسته و گریخته ای داشتند، از جمله کنسرتی که در پاریس در سال 1995 برگزار کردند. تصنیف "قاصدک" ساخته مشکاتیان با شعری از مهدی اخوان ثالث در این کنسرت اجرا شد. مشکاتیان با خواننده های دیگری چون شهرام ناظری (آلبوم "لاله بهار")، علیرضا افتخاری ("مقام صبر") علی جهاندار و حمیدرضا نوربخش نیز همکاری کرده بود.

اما پس از شجریان، او مدتی به طور مستمر با ایرج بسطامی (خواننده ای که در زلزله بم کشته شد) همکاری کرد که حاصل آن آلبومهایی چون "افشاری مرکب"، "مژده بهار" و "افق مهر" شد. مشکاتیان در سالهای میانی دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد به جز انتشار نت نوشته آثار گذشته اش، نزدیک به هشت سال اجرای کنسرت را متوقف کرد تا سال ۸۴ که کنسرتی را در تالار وزارت کشور با ترکیبی از اعضای قبلی گروه عارف و اعضای جوانتر با خوانندگی شهرام ناظری اجرا کرد. آخرین کنسرت مشکاتیان در تهران با خوانندگی حمیدرضا نوربخش برگزار شد.

او در سال‌های اخیر کارهای کمتری بیرون داده‌است و خود سرپرست یک گروه موسیقی مشهور بوده که بنا به گفتهٔ اعضای گروه به سبب کم کاری وی آن گروه از هم پاشید (در سال ۱۳۸۴). یکی از واپسین کارهای وی یک نوار تکنوازی بود که در سال ۱۳۸۴ نواخت و منتشر کرد. همچنین وی در روزهای ۶ تا ۹ آذر ۱۳۸۶ به عنوان سرپرست گروه عارف کنسرتی در تهران برگزار کرد که حمیدرضا نوربخش به عنوان خواننده در آن شرکت داشت. مشکاتیان، کتاب‌های فراوانی در زمینهٔ سنتور و موسیقی ایرانی تألیف کرده‌ است. از این کتابها می توان به اثرهای رزم مشترك، شعر بی واژه، لاله بهار، بیداد و بیست قطعه برای سنتور اشاره نمود. از پرویز مشکاتیان دو فرزند به نامهای آئین و آوا بر جا مانده است.



مراسم تشییع جنازه زنده یاد پرویز مشكاتیان در مقابل تالار وحدت

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org



همایون شجریان در مراسم تشییع جنازه پرویز مشكاتیان برای دقایقی آواز خواند

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org


حسین علیزاده در رثای یار دیرینه اش ، پرویز مشكاتیان صحبت کرد

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org


"آئین" فرزند مشکاتیان نیز چند کلامی در این مراسم صحبت کرد

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org


افسانه شجریان (همسر سابق مشکاتیان) به همراه آوا و آئین

گروه اینترنتی پرشین استار | www.Persian-Star.org

روحش شاد و یادش جاودانه باد